Dyspaurenia

Dyspareunia to nawracający lub stały ból odczuwany podczas stosunku płciowego, który może mieć podłoże somatyczne (fizyczne) lub psychiczne.

Nie jest to samodzielna choroba, lecz objaw, który sygnalizuje inne nieprawidłowości w organizmie lub w sferze psychicznej. Szacuje się, że dyspareunia dotyka od 8 do 22% kobiet w różnym wieku, jednak warto pamiętać o tym, że problem ten może występować również u mężczyzn.

Objawy dyspaurenii u kobiet:

• Ból kontaktowy, powierzchniowy, zlokalizowany przy wejściu do pochwy – może pojawić się jeszcze przed samym stosunkiem lub w trakcie zbliżenia, a nawet w takich sytuacjach, jak próba aplikacji tamponu.
• Ból odczuwany głębiej, w miednicy mniejszej – zazwyczaj odczuwany jest już w trakcie zbliżenia, a dolegliwości bywają uzależnione od przyjmowanych pozycji.
• Dyskomfort lub ból po stosunku – może utrzymywać się przez kilka godzin, a nawet dni po zbliżeniu.

Rodzaj objawów i stopień ich nasilenia jest uzależniony od przyczyn dyspaurenii. Dolegliwości bólowe mogą być naprawdę zróżnicowane. Niektóre pacjentki zgłaszają wrażenie kłucia, pieczenia, a nawet rozrywania. U innych występują dolegliwości porównywalne do bólu menstruacyjnego, a także silne skurcze mięśni dna miednicy.

Objawom dyspaurenii u kobiet mogą towarzyszyć:

• Uczucie suchości pochwy i sromu.
• Plamienie lub krwawienie po stosunku – może być objawem otarcia, ale wymaga dokładnej diagnostyki.
• Objawy lękowe – obawy przed stosunkiem, spadek libido, napięcie emocjonalne.

Choć dyspareunia jest najczęściej kojarzona z dolegliwościami kobiecymi, problem bolesnych stosunków może dotyczyć również mężczyzn. Z racji rzadszego poruszania tego tematu, często staje się on uciążliwym tabu.

Objawy dyspaurenii u mężczyzn

U mężczyzn ból związany z aktywnością seksualną może przybierać różne formy i pojawiać się na różnych etapach zbliżenia:

• Podczas ejakulacji – ból bywa wówczas kłujący lub piekący i może promieniować do pachwin lub podbrzusza. Zwykle pojawia się w trakcie wytrysku lub tuż po nim.
• Podczas erekcji – może mieć charakter rozpierający.
• W trakcie stosunku – może dotyczyć zarówno samego prącia, jak i jąder, narządów miednicy lub okolic prostaty.

Podobnie, jak w przypadku dyspaurenii u kobiet, dolegliwości tego typu u mężczyzn przekładają się też bardzo często na objawy lękowe, spadek libido i problemy emocjonalne.

Dyspaurenia u kobiet i u mężczyzn może mieć różnorodne przyczyny – ponieważ jej objawy są tak niespecyficzne, wymaga bardzo dokładnej diagnostyki, gdyż może być jedynie sygnałem poważniejszego problemu zdrowotnego.

Przyczyny dyspaurenii

Powody dyspareunii dzielimy na somatyczne (fizyczne) oraz psychologiczne, jednak w praktyce bardzo często się one przenikają – powracający ból fizyczny w tak intymnych chwilach rodzi stres, a stres potęguje napięcie ciała i ból.

Do głównych przyczyn somatycznych u kobiet należą:

• Suchość pochwy – to jedna z częstych przyczyn dyskomfortu i bólu podczas stosunków płciowych. Brak odpowiedniego nawilżenia pochwy może wynikać z menopauzy i towarzyszącym jej zmianom hormonalnym, ale też może być skutkiem ubocznym przyjmowanych leków lub antykoncepcji hormonalnej.

• Infekcje intymne – mogą powodować przekrwienie, obrzęki i tkliwość tkanek.

• Reakcje alergiczne i podrażnienia – szczególnie na nieodpowiednio dobrane preparaty, którymi myte są okolice intymne, a także na stosowane lubrykanty. Przyczyny te są często bagatelizowane, a mogą przyczyniać się do dolegliwości bólowych w trakcie stosunku.

• Endometrioza – poważna choroba, w przebiegu której endometrium rozrasta się poza swoją prawidłową lokalizacją (tzn. poza macicą). Endometrioza często powoduje bolesne zrosty, obfite i bolesne miesiączki, a podczas stosunku może powodować bardzo intensywne bóle odczuwane głębiej w podbrzuszu.

• Choroby układu rozrodczego – na przykład mięśniaki macicy, torbiele jajników, czy też zapalenie przydatków to niektóre z chorób układu rozrodczego, które mogą przyczyniać się do bolesnych stosunków.

• Zrosty, urazy, blizny – na przykład po przebytych porodach lub operacjach ginekologicznych.

Warto pamiętać, że przyczyny te mogą się na siebie nakładać – infekcja może prowadzić do suchości, a suchość do mikrourazów. Wiele spośród tych przyczyn może być leczonych po konsultacji ginekologicznej lub łagodzonych (na przykład suchość pochwy) za pomocą odpowiednio dobranych preparatów.

U mężczyzn przyczyny somatyczne dyspareunii są często związane z budową anatomiczną prącia, stanami zapalnymi układu moczowo-płciowego lub chorobami ogólnoustrojowymi.

Do głównych przyczyn somatycznych u mężczyzn należą:

• Stulejka – czyli zwężenie ujścia napletka, które uniemożliwia lub znacznie utrudnia jego zsuwanie z żołędzi prącia, co powoduje ból i może prowadzić do urazów skóry.

• Za krótkie wędzidełko – podczas stosunku jest ono nadmiernie napięte, co przyczynia się do odczuwania ostrego i kłującego bólu w okolicy żołędzi.

• Choroba Peyroniego – w jej przebiegu pod skórą prącia dochodzi do włóknienia tkanek i bliznowacenia. Członek jest przez to niewystarczająco elastyczny, a to może powodować ból już podczas wzwodu, a także podczas stosunku.

• Infekcje, reakcje alergiczne, stany zapalne i podrażnienia – na przykład zapalenie gruczołu krokowego, infekcje żołędzi lub dróg moczowych, a także reakcje alergiczne na stosowane kosmetyki, lubrykanty lub prezerwatywy to czynniki, które również mogą powodować dolegliwości bólowe.

Wiele spośród tych przyczyn dyspaurenii u mężczyzn może być sukcesywnie leczona po konsultacji urologicznej.

Psychologiczne przyczyny dyspaurenii

Nie mniej istotne, co przyczyny fizyczne, są psychologiczne powody dyspaurenii. Stres dnia codziennego, przebyte traumy (szczególnie na tle seksualnym), kłopoty w związku, silne wpływy kulturowe lub religijne i wiele innych czynników mogą powodować silne napięcia mięśniowe i dyskomfort, a nawet ból podczas współżycia.

Diagnostyka dyspaurenii w Centrum Medycznym Gunarys

Proces diagnostyczny w przypadku dyspaurenii jest złożony – u wielu pacjentów występuje bowiem więcej niż jedna przyczyna problemu, a te mogą być od siebie zależne.

Diagnostyka dyspaurenii powinna obejmować:

• Konsultację ginekologiczną u kobiet lub urologiczną u mężczyzn, która pomoże w ustaleniu ewentualnych przyczyn somatycznych.
• W przypadku, gdy przyczyny są psychologiczne, konieczna może być również współpraca pacjenta lub pacjentki z seksuologiem i psychologiem lub psychiatrą.

W zależności od wstępnie ustalonych przyczyn dyspaurenii, potrzebne mogą być również badania dodatkowe:

• Wymazy – np. z pochwy, cewki moczowej, szyjki macicy.
• Badania obrazowe – przede wszystkim USG, a w razie potrzeby również rezonans magnetyczny.
• Badania hormonalne.

W Centrum Medycznym Gunarys otaczamy pacjentów doświadczających dyspaurenii kompleksową opieką – zapewniając pełną diagnostykę, a w późniejszym czasie również leczenie.

Jak wygląda leczenie dyspaurenii?

Metody leczenia dyspaurenii zależą od ustalonych przyczyn bolesnego współżycia. Mogą obejmować: leczenie farmakologiczne, fizjoterapię, leczenie operacyjne, psychoterapię lub zabiegi z zakresu ginekologii regeneracyjnej.

Leczenie farmakologiczne dyspaurenii

Jest wdrażane najczęściej, gdy przyczyną problemu jest infekcja lub stan zapalny. Stosowane mogą być wówczas antybiotyki miejscowe lub ogólne, środki hormonalne (np. u kobiet w okresie menopauzy), leki przeciwzapalne i przeciwbólowe. Jeśli tylko możliwe jest wyeliminowanie przyczyny dyspaurenii, leczenie skupia się właśnie na tym. W stanach przewlekłych (np. w przypadku zmian hormonalnych w okresie menopauzy) można stosować leczenie niwelujące przyczynę lub też poprawiające komfort zbliżeń (np. preparaty estrogenowe, które poprawiają poziom nawilżenia pochwy).

Leczenie operacyjne dyspaurenii

Chirurgiczne metody stosowane są wówczas, gdy dyspaurenia powodowana jest np. wadami anatomicznymi lub takimi chorobami ginekologicznymi bądź urologicznymi, które można wyeliminować za pomocą zabiegu. Przykładami u kobiet są: mięśniaki macicy, endometrioza czy też torbiele jajników. U mężczyzn może to być np. stulejka lub zbyt krótkie wędzidełko.

Fizjoterapia uroginekologiczna

Jeśli dyspaurenia wynika z nadmiernego napięcia mięśniowego, skuteczną metodą może okazać się fizjoterapia uroginekologiczna – szczególnie wraz z technikami relaksacyjnymi i psychoterapią. Sama fizjoterapia skupia się na rozluźnianiu napięć mięśniowych. Stosowane bywają techniki manualne, ale też elektrostymulacja.

Psychoterapia

Przepracowanie stresu, traum i problemów w związku może przynieść znaczącą poprawę w strefie intymnej – oczywiście wymaga to czasu i najczęściej zaangażowania obojga partnerów.

Zabiegi z zakresu ginekologii regeneracyjnej

Niekiedy u podłoża dyspaurenii leżą przyczyny takie jak: suchość pochwy, atrofia pochwy, kompleksy związane z wyglądem okolic intymnych czy też pochwica (bolesny skurcz mięśni dna miednicy uniemożliwiający zbliżenia). Problemy te można niwelować i leczyć za pomocą zabiegów ginekologii regeneracyjnej i estetycznej – przykładowo:

• Toksyna botulinowa – iniekcja tej substancji zapewnia natychmiastowe rozluźnienie napięć mięśniowych, co eliminuje główną przyczynę pochwicy.
• Leczenie atrofii pochwy kwasem hialuronowym i osoczem bogatopłytkowym – zabieg poprawiający strukturę śluzówki pochwy oraz jej nawilżenie. Metoda skutecznie łagodzi dyspaurenię powodowaną suchością pochwy.
• Laserowa rewitalizacja pochwy – metoda wzmacniająca sprężystość tkanek, a także poprawiająca poziom nawilżenia pochwy.

To wybrane spośród zabiegów, które można zastosować w niektórych przypadkach dyspaurenii. Dobór konkretnej metody zawsze wymaga indywidualnej konsultacji medycznej i ustalenia przyczyny problemu.

Profilaktyka i codzienność z dyspaurenią

W łagodzeniu dyspaurenii bardzo istotną rolę odgrywają codzienne przyzwyczajenia i świadome podejście do sfery intymnej – szczególnie ważne dla osoby odczuwającej dolegliwości jest wsparcie partnera lub partnerki. Proces leczenia tej przypadłości może być długotrwały, dlatego trzeba uzbroić się w cierpliwość i okazywać sobie nawzajem zrozumienie. Ogromnym wsparciem dla par w takich sytuacjach jest współpraca z psychologiem i seksuologiem.

W ramach profilaktyki dyspaurenii i dobrych praktyk intymnych warto:

• Dbać o dobrą komunikację w związku – rozmawiać o potrzebach, obawach i wspólnie starać się pracować nad odpowiednimi technikami w kontaktach intymnych, które nie będą powodowały bólu lub obaw. Bardzo istotną rolę odgrywa przedłużona gra wstępna, a także czułość rozłożona w czasie i niekoniecznie za każdym razem prowadząca do zbliżenia.
• Stosować dowolne ilości lubrykantów – jeśli to potrzebne, wielokrotnie powtarzać ich aplikację aż problem suchości zostanie wyeliminowany.
• Dbać o prawidłową higienę okolic intymnych – w szczególności stosując środki myjące dedykowane do tego obszaru.
• Stosować techniki relaksacyjne – skupiające się na rozluźnianiu napięć mięśniowych. Ćwiczenia oddechowe pomagają uwolnić się od stresu dnia codziennego, a spokojna muzyka, kąpiel i przygaszone światła działają kojąco.

Profilaktyka dyspaurenii powinna w dużej mierze opierać się o budowanie przestrzeni bezpieczeństwa i wzajemnego zaufania. Profesjonalna diagnoza pozostaje jednak fundamentem, na którym można odbudować komfort intymny pacjenta. Regularne badania są najlepszym sposobem na monitorowanie postępów i zapobieganie nawrotom problemu w przyszłości.

To nawracający lub stały ból odczuwany podczas stosunku płciowego. Nie jest to samodzielna choroba, lecz objaw sygnalizujący nieprawidłowości fizyczne (somatyczne) lub blokady o podłożu psychologicznym.

Metoda leczenia jest zawsze dobierana do przyczyny problemu. Może obejmować farmakoterapię (np. przy infekcjach), fizjoterapię uroginekologiczną (przy napięciach mięśni), zabiegi operacyjne, psychoterapię lub procedury ginekologii regeneracyjnej.

Powtarzający się ból zazwyczaj świadczy o trwałej przyczynie, takiej jak chroniczny stan zapalny, zmiany hormonalne (np. suchość pochwy), wady anatomiczne lub utrwalone napięcie mięśniowe. Każdy taki przypadek wymaga dokładnej diagnostyki lekarskiej, aby ból nie stał się barierą psychologiczną.

Pierwszym krokiem powinna być wizyta u ginekologa (w przypadku kobiet) lub urologa (w przypadku mężczyzn) w celu wykluczenia przyczyn somatycznych. Jeśli podłoże bólu jest emocjonalne, wskazana jest konsultacja u seksuologa lub psychoterapeuty.

Jeśli ból wynika z chwilowego podrażnienia lub infekcji, może ustąpić po wyleczeniu stanu zapalnego. Jednak w przypadku problemów przewlekłych, takich jak endometrioza czy zaburzenia napięcia mięśniowego, brak interwencji medycznej zazwyczaj prowadzi do nasilenia objawów.