Trądzik

W powszechnej świadomości trądzik kojarzony jest z niedoskonałościami cery. W rzeczywistości jest to przewlekły problem dermatologiczny bezpośrednio powiązany z pracą gruczołów łojowych. Mechanizm jego powstawania jest złożony i rzadko ogranicza się do jednego czynnika.

Wszystko zaczyna się głęboko pod powierzchnią skóry, w gruczołach łojowych. U osób z cerą trądzikową dochodzi do nadprodukcji łoju (sebum), który zamiast swobodnie wydostawać się na zewnątrz, zostaje zablokowany. Dzieje się tak z powodu nadmiernego rogowacenia naskórka – martwe komórki zatykają ujście mieszka, tworząc tak zwany czop (zaskórnik). Takie środowisko jest idealną pożywką dla bakterii. Ich namnażanie wywołuje reakcję obronną organizmu, czyli stan zapalny, który widzimy jako czerwoną, bolesną grudkę lub krostkę.

Przyczyny trądziku:

• Zmiany i zaburzenia hormonalne – hormony pełnią rolę głównego stymulatora pracy gruczołów łojowych, a największe znaczenie mają androgeny, czyli męskie hormony płciowe (obecne zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet). Ich podwyższony poziom lub nadwrażliwość receptorów skórnych na ich działanie pobudza komórki gruczołów łojowych do intensywnych podziałów i produkcji nadmiernej ilości sebum. Proces ten jest dodatkowo potęgowany przez kortyzol uwalniany w sytuacjach stresowych oraz insulinę.

• Nadmierna keratynizacja naskórka – to proces nieprawidłowego rogowacenia ujść mieszków włosowych, który uniemożliwia naturalne oczyszczanie się skóry. W normalnych warunkach martwe komórki naskórka są systematycznie usuwane na zewnątrz, jednak w przebiegu trądziku stają się one lepkie i gromadzą się w ujściach mieszków włosowych. Tworzą tam szczelny „korek”, który całkowicie zamyka drogę ujścia dla produkowanego sebum. Wewnątrz mieszka powstaje wówczas odizolowany, beztlenowy zbiornik wypełniony łojem, co fizycznie blokuje pory i stwarza znakomite warunki do rozwoju bakterii.

• Bakterie beztlenowe – stanowią naturalny element mikroflory skóry każdego człowieka i zazwyczaj są całkowicie niegroźne. Jeśli jednak znajdują się one w zablokowanych ujściach mieszków włosowych zaczynają gwałtownie się namnażać, przyczyniając się do podrażnień skóry i powstawania zmian trądzikowych.

• Dieta o wysokim indeksie glikemicznym – produkty bogate w cukry proste powodują gwałtowne wyrzuty insuliny, która stymuluje produkcję łoju i nasila rogowacenie naskórka.

• Predyspozycje genetyczne – to, jak pracują nasze gruczoły łojowe, jest w dużej mierze zapisane w genach. Dziedziczymy nie tylko skłonność do nadprodukcji sebum, ale także specyficzny skład chemiczny łoju oraz budowę mieszków włosowych.

Nie bez znaczenia pozostają również czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenie powietrza i pyły zawieszone, które osiadając na skórze, utleniają sebum i sprzyjają blokowaniu porów. Dodatkowym problemem jest stosowanie kosmetyków o działaniu komedogennym, które mechanicznie uszczelniają ujścia mieszków włosowych, przyspieszając tym samym powstawanie nowych zaskórników i stanów zapalnych.

Trądzik a SIBO – powiązania stanu skóry z kondycją mikroflory jelitowej

Nowoczesna diagnostyka dermatologiczna coraz częściej uwzględnia stan układu pokarmowego pacjenta. Stan układu pokarmowego może bowiem wywierać wpływ na wygląd cery. Zjawisko to nazywamy osią jelito-skóra. Szczególną uwagę poświęca się zależności pomiędzy trądzikiem (zwłaszcza różowatym) a SIBO.

SIBO (z angielskiego: Small Intestinal Bacterial Overgrowth) to zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego. U pacjentów z SIBO w jelicie cienkim dochodzi do nadmiernej liczby bakterii lub obecności gatunków drobnoustrojów, które w prawidłowych warunkach bytują w jelicie grubym. Prowadzi to do szeregu problemów trawiennych i ogólnoustrojowych.

W jaki sposób jelita wywierają wpływ na skórę?

• Poprzez nieszczelność bariery jelitowej - patogeny w jelitach mogą osłabiać ich ściany, co sprawia, że do krwiobiegu przenikają toksyny i substancje prozapalne.
• Wywołując stan zapalny w organizmie – obecność wspomnianych toksyn we krwi wywołuje reakcję układu odpornościowego, która manifestuje się na twarzy jako zaognione zmiany skórne.
• Zaburzając wchłanianie – SIBO utrudnia przyswajanie witamin i minerałów niezbędnych do regeneracji naskórka.

Jeśli standardowe leczenie dermatologiczne nie przynosi efektów, a dodatkowo dokuczają Ci wzdęcia, bóle brzucha czy zgaga, warto sprawdzić stan mikroflory jelitowej. U wielu pacjentów wyeliminowanie SIBO jest jedynym sposobem na trwałe wyciszenie trądziku.

Rodzaje trądziku i skala problemu

Według danych American Academy of Dermatology, trądzik jest najczęstszą chorobą skóry, dotykającą do 85% osób w wieku 12-24 lat.* Jednak to trądzik dorosłych staje się coraz większym wyzwaniem dermatologicznym. Badania opublikowane w The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology** wskazują, że problem ten dotyczy znaczącego odsetka populacji dojrzałej, a w grupie kobiet powyżej 25. roku życia wskaźnik zachorowalności waha się między 12% a 22%.

Aby skutecznie zaplanować terapię, konieczne jest precyzyjne określenie rodzaju zmian skórnych. W praktyce dermatologicznej rozróżniamy kilka rodzajów trądziku, które różnią się nie tylko wyglądem zmian, ale też przyczynami oraz lokalizacją.

Trądzik pospolity

To najpowszechniejsza odmiana trądziku, kojarzona głównie z intensywnymi zmianami w okresie dojrzewania – stąd też jej częste określenie: trądzik młodzieńczy. Dominującym objawem są zaskórniki otwarte i zamknięte oraz krostki zapalne.

U kogo występuje? Przede wszystkim u osób w wieku od 12 do 24 lat.

Przyczyny: gwałtowne zmiany hormonalne stymulujące gruczoły łojowe do produkcji nadmiernej ilości sebum.

Trądzik hormonalny (dorosłych i menopauzalny)

Ten rodzaj trądziku dotyczy osób, które okres dojrzewania mają już dawno za sobą. Zmiany mają postać bolesnych, głębokich grudek i nacieków podskórnych, które często pozostawiają przebarwienia. Typowa dla tej odmiany jest lokalizacja zmian w linii U, czyli na żuchwie, brodzie oraz po bokach szyi.

U kogo występuje? Statystycznie najczęściej z trądzikiem hormonalnym borykają się kobiety po 25. roku życia oraz po 50 (trądzik menopauzalny).

Przyczyny: zaburzenia hormonalne, a trądzik menopauzalny na ogół wynika z gwałtownego spadku estrogenów, co prowadzi do przewagi androgenów. Ponieważ skóra dojrzała jest cieńsza, leczenie musi być bardzo delikatne, aby nie uszkodzić bariery hydrolipidowej.

Trądzik różowaty

W przeciwieństwie do powyższych odmian, trądzik różowaty jest schorzeniem o podłożu naczyniowym, a nie wyłącznie łojotokowym. Dominującym objawem jest rumień (zaczerwienienie), pajączki (teleangiektazje) oraz drobne grudki i krostki.

U kogo występuje? Najczęściej u osób między 30. a 50. rokiem życia, szczególnie z jasną karnacją i kłopotami naczyniowymi.

Przyczyny: uwarunkowania genetyczne, nadmierna reaktywność naczyń krwionośnych, reakcje immunologiczne, stres i wpływ czynników zewnętrznych.

Diagnostyka i leczenie trądziku w Centrum Medycznym Gunarys

Najważniejsze w leczeniu trądziku jest dokładne zdiagnozowanie jego przyczyny i rodzaju – podstawą jest więc konsultacja dermatologiczna, podczas której specjalista dokładnie ogląda skórę pacjenta (także przy użyciu dermatoskopu), zapoznaje się z objawami i zleca ewentualne badania dodatkowe.

Jakie badania są wykonywane?

To zależy od wstępnego rozpoznania, ale mogą to być:

• Badania hormonalne – zalecane są głównie pacjentom z trądzikiem dorosłym i paniom z trądzikiem menopauzalnym. Oznaczanie poziomu androgenów, prolaktyny, progesteronu czy hormonów tarczycy pozwala sprawdzić, czy u podłoża zmian nie leżą zaburzenia endokrynologiczne.

• Testy w kierunku SIBO – wykonuje się je u pacjentów, u których trądzik współistnieje z problemami gastrycznymi. Pozwalają one potwierdzić lub wykluczyć przerost bakterii w jelicie cienkim.

• Posiew ze zmian skórnych – wykonywany w rzadszych przypadkach, gdy podejrzewamy nadkażenie bakteryjne odporne na standardowe antybiotyki lub gdy zmiany mają nietypowy charakter.

• Badania laboratoryjne krwi – są niezbędne przed włączeniem silniejszych leków doustnych (np. izotretynoiny), aby upewnić się, że organizm pacjenta jest gotowy na taką terapię.

Metody leczenia trądziku

Plan terapii dobierany jest indywidualnie, w zależności od stopnia nasilenia zmian, wieku pacjenta oraz ewentualnych chorób współistniejących. Głównym celem leczenia jest nie tylko wyciszenie aktywnych stanów zapalnych, ale przede wszystkim zapobieganie powstawaniu trwałych blizn i przebarwień.

Mamy do dyspozycji 3 filary walki z trądzikiem:

1. Leczenie miejscowe
2. Terapie ogólnoustrojowe
3. Zabiegi gabinetowe

Leczenie miejscowe trądziku

To zazwyczaj pierwszy etap walki z trądzikiem o łagodnym i umiarkowanym nasileniu. Preparaty aplikowane bezpośrednio na skórę mają za zadanie działać w miejscu występowania objawów.

Substancje często wykorzystywane w leczeniu miejscowym:

• Retinoidy – normalizują proces rogowacenia naskórka i zapobiegają powstawaniu zaskórników. Mają jednak działanie złuszczające i fotouczulające (podczas kuracji nimi konieczne jest stosowanie fotoprotekcji SPF 50+).

• Kwas azelainowy – wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne oraz rozjaśniające, co czyni go idealnym wyborem dla pacjentów ze skłonnością do przebarwień potrądzikowych.

• Nadtlenek benzoilu – ma działanie przeciwbakteryjne.

Leczenie ogólne (systemowe) trądziku

Terapia doustna jest wdrażana zazwyczaj w przypadkach trądziku o bardzo dużym nasileniu, a także w przypadku zmian opornych na leczenie miejscowe.

W leczeniu doustnym trądziku stosowane są:

• Antybiotyki (głównie tetracykliny) – wykazują silne działanie przeciwzapalne. Terapia ta trwa zazwyczaj od kilku tygodni do kilku miesięcy.

• Retinoidy doustne – substancje te wpływają na wszystkie mechanizmy powstawania trądziku. Hamują pracę gruczołów łojowych, zmniejszają ich wielkość i trwale redukuje tendencję do powstawania zmian trądzikowych. Ze względu na siłę oddziaływania na organizm, kuracja wymaga regularnej kontroli i badań krwi (prób wątrobowych i lipidogramu).

• Preparaty hormonalne – jeśli mamy do czynienia z trądzikiem hormonalnym lub menopauzalnym, konieczna jest współpraca pacjenta nie tylko z dermatologiem, ale również endokrynologiem w celu unormowania poziomu hormonów i zadziałania bezpośrednio na przyczynę trądziku, a nie tylko na jego objawy.

Jakie zabiegi pomagają w leczeniu trądziku?

W naszym centrum medycznym procedury gabinetowe stanowią istotne uzupełnienie leczenia farmakologicznego. Przyspieszają one regenerację skóry i pomagają w walce z powikłaniami trądziku.

Rekomendowane zabiegi:

• Peelingi medyczne – z użyciem kwasów (salicylowego, migdałowego czy też pirogronowego) można bardzo dokładnie oczyścić ujścia mieszków włosowych i wyregulować produkcję sebum. Zabiegi tego typu mają również działanie przeciwzapalne, złuszczające i mogą rozjaśniać ewentualne przebarwienia po trądziku.

• Zabiegi laserowe – idealne w leczeniu trądziku różowatego oraz aktywnego trądziku pospolitego. Światło lasera redukuje rumień, zamyka poszerzone naczynia krwionośne i działa antybakteryjnie, przyspieszając gojenie grudek.

• Zabiegi iniekcyjne – na przykład mezoterapia i kwas hialuronowy. Wykonujemy je w fazie remisji trądziku, aby dogłębnie nawilżyć skórę zmęczoną kuracjami medycznymi i pobudzić jej procesy naprawcze.

Częstym pytaniem pacjentów jest: czy kwas hialuronowy działa na trądzik? Należy wyjaśnić, że nie jest to substancja o działaniu przeciwbakteryjnym czy złuszczającym. Jest on jednak niezbędny podczas kuracji dermatologicznych z dwóch powodów:

• Ochrona bariery hydrolipidowej – leki przeciwtrądzikowe często silnie wysuszają i drażnią naskórek. Kwas hialuronowy nawilża go bez ryzyka zapchania porów (nie jest komedogenny).

• Nawilżenie i wpływ na zmniejszoną produkcję łoju – przesuszona skóra broni się, produkując jeszcze więcej sebum. Dzięki nawilżaniu kwasem hialuronowym skóra odzyskuje równowagę, co paradoksalnie pomaga w opanowaniu łojotoku.

Profilaktyka i pielęgnacja wspierająca walkę z trądzikiem

Prawidłowe nawyki są niezbędne, aby leczenie farmakologiczne przyniosło trwałe efekty. Profilaktyka i codzienna pielęgnacja skóry trądzikowej powinna opierać się na trzech zasadach:

• Cerę trądzikową należy oczyszczać łagodnymi specyfikami, które usuwają zanieczyszczenia bez naruszania bariery hydrolipidowej. Należy unikać środków na bazie alkoholu, które nasilają reaktywny łojotok.

• Wskazane jest solidne nawilżanie skóry trądzikowej produktami niekomedogennymi. Odpowiednie nawilżenie ogranicza nadprodukcję sebum i przyspiesza regenerację naskórka.

• Cerę trądzikową należy chronić przed słońcem – szczególnie podczas kuracji i wówczas, gdy co jakiś czas wykonujemy zabiegi złuszczające. Kremy z filtrem SPF 50+ to podstawa, należy również unikać typowego opalania się.

Skuteczna walka z trądzikiem wymaga podejścia holistycznego – od stabilizacji gospodarki hormonalnej przez diagnostykę układu pokarmowego (SIBO) aż po profesjonalne zabiegi gabinetowe.

Zapraszamy na konsultację dermatologiczną w Centrum Medycznym Gunarys. Pomożemy Ci zdiagnozować przyczynę problemu i dobierzemy terapię dopasowaną do Twojego rodzaju cery.

Główną przyczyną jest zablokowanie ujść gruczołów łojowych przez nadmiar sebum i martwe komórki naskórka. Proces ten sprzyja namnażaniu bakterii i powstawaniu stanów zapalnych, a wyzwalany jest przez hormony, genetykę, stres oraz dietę o wysokim indeksie glikemicznym.

Tak. Zaburzenia mikroflory jelitowej mogą stymulować ogólnoustrojowe stany zapalne, które manifestują się na skórze (szczególnie jako trądzik różowaty). Wyleczenie SIBO u wielu pacjentów pozwala na trwałe ustąpienie zmian opornych na standardowe maści.

W tym okresie najważniejsza jest łagodna terapia przeciwzapalna połączona z intensywną regeneracją bariery ochronnej. Ponieważ skóra dojrzała jest cieńsza, należy unikać agresywnych środków wysuszających na rzecz preparatów nawilżających i normalizujących.

Wspiera leczenie poprzez głębokie nawilżanie skóry przesuszonej lekami. Dobrze nawodniona skóra szybciej regeneruje uszkodzenia, jest mniej skłonna do podrażnień i produkuje mniej łoju, co poprawia jej ogólny wygląd.