Terapia testosteronem (TRT)

TRT, czyli Testosterone Replacement Therapy, to rodzaj terapii hormonalnej opracowanej z myślą o mężczyznach, u których badania potwierdziły niedobór testosteronu (hipogonadyzm). W ramach terapii stosowany jest testosteron egzogenny (pochodzący z zewnątrz).

TRT a sterydy anaboliczne

Przyjmowanie testosteronu budzi mieszane uczucia – wielu osobom kojarzy się z tzw. dopingiem, który prowadzi do przekraczania norm dla tego hormonu i do niszczenia zdrowia.

Terapia hormonalna TRT nie jest dopingiem – jej celem nie jest budowanie formy czy też zwiększanie wytrzymałości fizycznej, ale wyłącznie przywrócenie poziomu testosteronu do prawidłowego poziomu, zgodnego z normami fizjologicznymi. W trakcie takiej terapii pacjent pozostaje pod specjalistyczną opieką, a stan jego zdrowia jest na bieżąco monitorowany.

• W strefie intymnej: spadek libido, problemy z erekcją, zmniejszenie objętości nasienia.
• W strefie fizycznej: ubytek masy mięśniowej, zmniejszenie siły fizycznej, przyrost tkanki tłuszczowej w okolicach brzucha i klatki piersiowej, częste zmęczenie.
• W strefie psychicznej: pogorszenie nastroju, drażliwość, problemy z pamięcią i koncentracją, zaburzenia snu.
• Objawy dodatkowe, często utajone: stopniowe obniżenie gęstości mineralnej kości, anemia.

Co ważne, powyższe objawy mogą pojawić się już po 35. roku życia – choć niedobory testosteronu kojarzą się głównie z mężczyznami po 50., w rzeczywistości często dotyczą młodszych pacjentów.

Terapia TRT dedykowana jest mężczyznom, u których występuje potwierdzony hipogonadyzm. Same objawy sugerujące niedobór testosteronu nie przesądzają o możliwości zastosowania terapii – mogą mieć bowiem zupełnie inne przyczyny. Jeśli podejrzewasz u siebie nieprawidłowości hormonalne, odwiedź urologa lub endokrynologa.

W ramach diagnostyki wykonuje się:

• Panel hormonalny – w jego skład wchodzą badania: testosteron całkowity, testosteron wolny (FT), SHBG, LH (hormon luteizujący), FSH (hormon folikulotropowy), Prolaktyna i Estradiol.
• Badania ogólne: morfologię, próby wątrobowe, profil lipidowy, glukozę.
• Badania urologiczne: badanie prostaty per rectum, USG jąder oraz antygen PSA.

Wielu pacjentów zakłada, że już sam obniżony poziom testosteronu (to znaczy poniżej 12 nmol/l) jest wskazaniem do rozpoczęcia terapii TRT. Tymczasem terapia jest zasadna u pacjentów, u których występuje obniżony poziom testosteronu wraz z towarzyszącymi objawami: np. obniżonym libido, przewlekłym zmęczeniem i nagromadzeniem tkanki tłuszczowej.

Ponadto szczególnymi wskazaniami do terapii TRT są:

• Hipogonadyzm pierwotny – wynikający z uszkodzenia jąder.
• Hipogonadyzm wtórny – powodowany nieprawidłową pracą przysadki mózgowej lub podwzgórza.

Niestety nie każdy mężczyzna z niskim poziomem testosteronu i objawami towarzyszącymi może poddać się terapii.

Najważniejsze przeciwwskazania bezwzględne:

• Rak prostaty – zarówno już zdiagnozowany, jak i na etapie diagnostyki.
• Rak piersi.
• Planowanie potomstwa w najbliższym czasie – terapia TRT blokuje produkcję plemników.
• Poważne zaburzenia krzepliwości krwi – nadmierna krzepliwość.
• Ciężkie i nieuregulowane choroby przewlekłe.

Terapia u mężczyzn po niedawnym zawale serca lub ze zdiagnozowaną niewydolnością serca wymaga dużej ostrożności, konsultacji kardiologicznej oraz dodatkowych badań.

Terapia testosteronem ma długofalowy charakter – nie jest to jednorazowe podanie leku lub krótka kuracja, ale proces mający na celu podniesienie poziomu tego hormonu oraz podtrzymywanie go w optymalnym zakresie.

1. Pierwszy krok to diagnostyka problemu, szereg badań oraz kwestionariusze (np. ADAM) służące do oceny objawów.
2. Drugi krok to ułożenie indywidualnego planu terapii – w tym wybór najkorzystniejszej metody podawania testosteronu.
3. Trzeci krok to rozpoczęcie terapii i jej stałe monitorowanie – w początkowym etapie zdarzają się np. korekty dawki (w zależności od wyników pacjenta).

Dobrze dobrana terapia może przynieść korzyści w wielu obszarach życia:

• Poprawa jakości życia intymnego – w tym: wzrost poziomu libido, zniwelowanie ewentualnych problemów ze wzwodem lub z utrzymaniem erekcji.
• Poprawa kondycji i sprawności – w tym: łatwiejsza redukcja tkanki tłuszczowej, ponowny wzrost masy mięśniowej i korzystny wpływ na poziom mineralizacji kości (osteoporoza jest więc mniej prawdopodobna).
• Polepszenie samopoczucia i zdrowia psychicznego – w tym: stabilizacja nastroju, poprawa koncentracji i witalności.
• Poprawa metabolizmu – w tym: korzystniejszy profil lipidowy, zwiększenie wrażliwości na insulinę (insulinowrażliwość), poprawa natlenienia tkanek.

Wymienione korzyści nie pojawiają się od razu i nie u każdego pacjenta będą odczuwalne spektakularne różnice. Pierwsze efekty można zaobserwować po około 2-4 tygodni kuracji, a stabilizacja rezultatów zazwyczaj występuje po 3-6 miesiącach.

Bardzo ważne, by zdawać sobie sprawę z faktu, iż terapia testosteronem może nie wyleczyć niedoboru tego hormonu na stałe – w takich sytuacjach powinna być stosowana w trybie ciągłym, by zapewniać wymienione korzyści.

Choć terapia testosteronem prowadzona jest pod nadzorem specjalisty i przy użyciu indywidualnie dopasowanej metody, nie można w pełni wykluczyć wystąpienia skutków niepożądanych. Należą do nich:

• Skutki dla estetyki skóry: trądzik, tłusta cera, łysienie typu androgenowego.
• Skutki dla układu krwionośnego: zagęszczenie krwi (stąd też naturalnie zbyt wysoka gęstość krwi jest jednym z ważniejszych przeciwwskazań), zaburzenia w gospodarce wodnej (obrzęki).
• Skutki dla płodności: przejściowe zahamowanie płodności (testosteron egzogenny, czyli dostarczany z zewnątrz, blokuje ten wytwarzany naturalnie – czyli testosteron endogenny), zmniejszenie lub atrofia jąder (można temu zapobiegać, włączając do terapii również hormon hCG).
• Pozostałe zagrożenia: rozwinięcie lub pogłębienie bezdechu sennego, zmiany nastroju, przyspieszenie ewentualnego procesu nowotworowego prostaty (testosteron nie powoduje zachorowania, ale jeśli u pacjenta rozwinie się nowotwór, może przyspieszyć jego wzrost – stąd też jednym z badań przed rozpoczęciem kuracji jest PSA, badanie per rectum oraz ewentualne badania obrazowe).